Υπάρχουν στιγμές που μια ανακοίνωση επαγγελματικών ενώσεων δεν αφορά απλώς ένα πρόσωπο ή μια συγκεκριμένη πρακτική. Αφορά την ίδια τη λειτουργία της ενημέρωσης. Η σημερινή παρέμβαση της ΕΣΗΕΑ και της ΕΤΙΤΑ για τη σύγχυση ρόλων στα Μέσα Ενημέρωσης έρχεται να αναδείξει ένα πρόβλημα που εδώ και χρόνια γιγαντώνεται μπροστά στα μάτια μας.
Η τηλεόραση κατασκεύασε τα τελευταία χρόνια μια νέα κατηγορία προσώπων: ανθρώπους που εμφανίζονται ταυτόχρονα ως αναλυτές, σχολιαστές, πληροφοριοδότες, ερευνητές, ρεπόρτερ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πολιτευτές. Πρόσωπα που μετακινούνται από τον έναν ρόλο στον άλλο χωρίς κανένα θεσμικό ή δεοντολογικό φίλτρο. Το αποτέλεσμα είναι η πλήρης θόλωση των ορίων και η σύγχυση του κοινού.
Η περίπτωση του Γιώργου Καλλιακμάνη που περιγράφεται στην ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ και της ΕΤΙΤΑ βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης. Κανείς δεν αμφισβητεί το δικαίωμά του να εκφράζει άποψη για ζητήματα ασφάλειας ή να συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο. Όμως άλλο ο σχολιασμός και άλλο το ρεπορτάζ. Άλλο η ανάλυση και άλλο η συλλογή ειδησεογραφικού υλικού. Άλλο η δημόσια παρουσία και άλλο η υποκατάσταση του δημοσιογράφου.
Εάν επιβεβαιώνονται οι αιτιάσεις που διατυπώνουν οι δημοσιογραφικές ενώσεις, τότε δεν πρόκειται για μια απλή υπέρβαση ορίων. Πρόκειται για μια πρακτική που εγείρει σοβαρά ζητήματα δεοντολογίας. Κανείς δεν μπορεί να αξιοποιεί την ιδιότητα που απέκτησε σε έναν θεσμικό χώρο για να αποκτά προνομιακή πρόσβαση στην είδηση ή να λειτουργεί ως δημοσιογράφος χωρίς να λογοδοτεί με τους κανόνες της δημοσιογραφίας.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο. Οι αιτιάσεις που διατυπώνονται από την ΕΣΗΕΑ και την ΕΤΙΤΑ αναδεικνύουν μια βαθύτερη παθογένεια του τηλεοπτικού τοπίου. Τα τελευταία χρόνια, η ενημέρωση συχνά υποχωρεί μπροστά στην τηλεοπτική περσόνα. Η αναγνωρισιμότητα μετατρέπεται σε διαπιστευτήριο εγκυρότητας και η συστηματική δημοσιογραφική εργασία παραχωρεί τη θέση της στην εύκολη εικόνα και στη διαρκή τηλεοπτική παρουσία.
Ωστόσο, η συζήτηση δεν μπορεί να σταματά στον κ. Καλλιακμάνη. Η ΕΣΗΕΑ έχει δίκιο όταν επισημαίνει τον κίνδυνο. Δεν έχει όμως το δικαίωμα να εμφανίζεται ως έκπληκτη. Το φαινόμενο δεν γεννήθηκε χθες. Καλλιεργήθηκε επί χρόνια μέσα στα ίδια τα τηλεοπτικά στούντιο, με την ανοχή των σταθμών και με τη σιωπή όσων όφειλαν να παρέμβουν εγκαίρως.
Η αλήθεια είναι δυσάρεστη. Μέρος της τηλεοπτικής ενημέρωσης έχει επιτρέψει τη σταδιακή υποκατάσταση του ρεπορτάζ από πρόσωπα που αποκτούν δημόσιο ρόλο χωρίς να διαθέτουν τη δημοσιογραφική ιδιότητα και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις που αυτή συνεπάγεται. Το πρόσωπο έγινε συχνά σημαντικότερο από την είδηση. Η εικόνα σημαντικότερη από την έρευνα. Η τηλεοπτική αναγνωρισιμότητα σημαντικότερη από τη δημοσιογραφική επάρκεια.
Η δημοκρατία, όμως, δεν έχει ανάγκη από τηλεοπτικούς πρωταγωνιστές. Έχει ανάγκη από αξιόπιστη ενημέρωση. Και η αξιοπιστία προϋποθέτει καθαρούς ρόλους, διαφάνεια και σεβασμό στη νοημοσύνη του πολίτη.
Η ΕΣΗΕΑ οφείλει να επιμείνει στις αρχές που επικαλείται και να τις υπερασπίζεται με συνέπεια απέναντι σε όλους. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί οφείλουν να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Και όσοι εμφανίζονται στα μέσα ενημέρωσης οφείλουν να ξεκαθαρίζουν με ποια ιδιότητα παρεμβαίνουν στον δημόσιο διάλογο.
Διότι όταν οι ρόλοι συγχέονται, δεν πλήττεται μόνο η δημοσιογραφία. Πλήττεται η εμπιστοσύνη των πολιτών στην ενημέρωση. Και όταν χαθεί η εμπιστοσύνη, η αποκατάστασή της είναι πολύ δυσκολότερη από την απώλειά της.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΤΣΟΜΠΟΣ
