Μόνο οι μύθοι για τον Μελέαργο, τον Καλυδώνιο Κάπρο, τον Ανήλιαγο, τον Τρίκαρδο, τον Αλκμέωνα, τη Μάρπησσα μπορούν να εξαφανίσουν όλα τα σημερινά παραμύθια κοινωνικής αποχαύνωσης, αδιαφορίας και βουβότητας, καθώς μόνο εκείνοι δίνουν απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη θέση των Ελλήνων στην ιστορία, τον πολιτισμό, τη φύση, την πολιτική, τη Δημοκρατία και την επιβράβευση καλών καγαθών!
Πολλοί πιστεύουν ότι η Δυτική Ελλάδα και συγκεκριμένα η Γη των Αιτωλών και των Ακαρνάνων στερείται από μύθους. Είναι όμως μία θεωρία που επαληθεύεται μόνο ανάλογα από την άποψη που θα τη μελετήσει κανείς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο δυτικός χώρος στερείται ηρωικής μυθολογίας. Δεν μπορούμε να εντοπίσουμε εδώ ήρωες σαν τον Θησέα, τον Περσέα, τον Ιάσονα ή σαν τους ήρωες των Πελοπιδών Δυναστειών. Εδώ υπάρχουν οι τόποι, οι πόλεις τα φρούρια και τα έπη.
Ωστόσο, είναι αδύνατον να ισχυρισθεί κανείς ότι κι αυτή η Γη δεν είναι γεμάτη από λαϊκές διηγήσεις για μύθους και παραμύθια που έρχονται μέσα από τα βάθη των αιώνων και που μετασχηματίζονται από στόμα σε στόμα, από τόπο σε τόπο. Με ιστορίες ανδρών και γυναικών και με υπερβολές που οδήγησαν σε σκοτεινά μονοπάτια, αλλά και θεών και ηρώων που νικούσαν τα πιο τρομακτικά θηρία. Άλλωστε, η μυθολογία ήταν σημαντική για τους Έλληνες.
Ένωσε σε έναν λαό από πολλές διαφορετικές φυλές, παρέχοντάς τους κοινή ιστορία, ήρωες και θρησκεία. Δεν βοηθούσε μόνο στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, αλλά συνέβαλε καθοριστικά και στην εξέλιξη της κοινωνίας, δίνοντας απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη θέση του ανθρώπου στη φύση και στο σύμπαν.
Η μυθολογία αποδείχθηκε τόσο δημοφιλής που δεν μπόρεσε να την συνθλίψει ούτε η επικράτηση του χριστιανισμού.
Στα ερείπια, λοιπόν, των Αιτωλών και των Ακαρνάνων, τα οποία χτίστηκαν με αυτό τον ιδιαίτερο τρόπο, μέσα σε μία φύση που σπανίζει, δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι δικοί τους, ξεχασμένοι, μύθοι!
Μάρτυράς τους, είναι ο ποτάμιος Θεός Αχελώος που δεν θα μπορούσε να μην πρωταγωνιστεί και να δικαιολογεί έτσι την επιβλητική του παρουσία στην περιοχή και να έρχεται σε σύγκρουση με τον Καδμογέννητο Ηρακλή για χάρη της Δηιάνειρας.
Πρόκειται για έναν ήρωα, του οποίου η υπομονή, σε συνδυασμό με την εξιλέωσή του για τον θάνατο που προκάλεσε στη Μέγαρα και στα τρία του παιδιά, δείχνει την αντανάκλαση της ελληνικής σκέψης στη μυθολογία και ανταποκρίνεται στην ανάγκη να αιτιολογήσουν ηθικά τις δοκιμασίες ενός ήρωα, τον οποίο συνήθιζαν να παρουσιάζουν ως κατεξοχήν δίκαιο.
Οι άθλοι του Ηρακλή κατέληξαν να σημαίνουν <<τις δοκιμασίες της ψυχής>> που απελευθερώνεται βαθμιαία από τη δουλεία του σώματος και φτάνει στην τελική αποθέωση. Μία αποθέωση που ήθελε έναν παλιό χρησμό από τον Δία που έλεγε στον Ηρακλή ότι τη ζωή του δεν θα την χάσει από κανέναν ζωντανό, μόνο από κάποιον νεκρό που κατοικούσε πια στον Άδη.
Ο Κένταυρος Νέσσος, λοιπόν, ετούτος, που τον λάβωσε στον ποταμό Εύηνο καθώς παρενοχλούσε την πριγκίπισσα Διηάνειρα για να τον σκοτώσει ανέμειξε με σπέρμα και αίμα το φίλτρο και της το έδωσε για να τον κάνει δικό της και έτσι όπως είχε προβλέψει η θεϊκή μαντεία, τον ζωντανό (εννοεί τον Ηρακλή), πεθαμένος σκοτώνει.
Οι μύθοι των Αιτωλών και των Ακαρνάνων ποικίλλουν ως προς την ποιότητά τους. Από τον Πλευρώνιο αστρονόμο Αγκαίο από τον οποίο ζητήθηκε να συμμετάσχει στην Αργοναυτική εκστρατεία του Ιάσονα και να βοηθήσει τον ήρωα να φέρει σε πέρας μία δύσκολη αποστολή που δεν ήταν άλλη από το να φέρει το χρυσόμαλλο δέρας, το οποίο, κατά τον μύθο, ζήτησε να φέρει ο σφετεριστής του θρόνου της Ιωλκού θείος του Πελίας.
Στην εκστρατεία αυτή ο Αγκαίος αποτέλεσε έναν πρωταγωνιστή καθώς κυβερνήτης του πλοίου ορίστηκε ο Τίφυς και πλοηγός-βοηθός του ο ίδιος. Έτσι, οι προβλέψεις του ήταν εύστοχες και έσωσαν σε πολλές περιπτώσεις το πλήρωμα και έτσι βοήθησε να έχει αίσια έκβαση αυτό το θρυλικό ταξίδι.
Μέρος της επιτυχίας της Αργοναυτικής εκστρατείας αποδίδεται σε αυτόν τον άγνωστο για τους περισσότερους Αιτωλό ήρωα.
Μελέαργος, Αλθαία, Καλυδώνιος Κάπρος
Δεν θα μπορούσε να λείπουν από τον κατάλογο και οι δύο καταραμένοι βασιλιάδες τόσο της Αιτωλίας όσο και της Ακαρνανίας , δηλαδή ο πρίγκιπας Μελέαργος που η κατάρα από την τρίτη μοίρα που είχε τις κακές της κοίταξε ένα κομμάτι ξύλο που καιγόταν στην εστία και αναφώνησε:
«Το παιδί θα πεθάνει μόλις το ξύλο αυτό καεί ολόκληρο». Έτσι η λαχτάρα της Αλθαίας να κρύψει το ξύλο που θα σκότωνε τον πρίγκιπα δεν είχε αίσια έκβαση.
«Το πεπρωμένον φυγείν αδύνατον». Διότι, ο Οινέας, ο βασιλιάς της Καλυδώνας, όταν έκανε θυσία προς τους θεούς και ξέχασε την Άρτεμη , προκάλεσε τη δυσαρέσκεια της θεάς , η οποία, ως αντίποινα, έστειλε τον Καλυδώνιο Κάπρο και τον Μελέαργο να τον οδηγήσει στον…Άδη!
Ο θάνατος του Καλυδώνιου Κάπρου και ο έρωτας του πρίγκιπα με την Αταλάντη είχε ως αποτέλεσμα να φουντώσουν πάλι οι διαμαρτυρίες μερικών από τους ήρωες εναντίον της συμμετοχής μιας γυναίκας στην όλη περιπέτεια. Το θεώρησαν προσβολή.
Ένας από τους θείους του Μελέαγρου της άρπαξε τη δορά. Ο ήρωας θύμωσε και τον σκότωσε. Η μητέρα του Μελέαγρου, Αλθαία, εξαγριώθηκε με τον γιο της τόσο πολύ για τον χαμό των αδελφών της, ώστε άρπαξε τον κρυμμένο δαυλό και τον έκαψε, με αποτέλεσμα να πεθάνει αμέσως ο γιος της.
Είπαμε: «Το πεπρωμένον φυγείν αδύνατον»!
Τρίκαρδος, Ανήλιαγος και Κυρά – Ρήνη
Έτσι, κατά κάποιον τρόπο, καταραμένος εξ αρχής ήταν και ο Ανήλιαγος, ο βασιλιάς των Οινιάδων, καθώς η μοίρα τον είχε καταραστεί να πεθάνει μόλις τον δει ο ήλιος. Κατά μία άλλη παραλλαγή του μύθου, όποιος τού αποκάλυπτε το μυστικό της κατάρας, έμελλε να μαρμαρώσει.
Ο πατέρας του, ο Βασιλιάς Τρίκαρδος, έκανε ό,τι μπορούσε για να τον κρατήσει στο υπόγειο παλάτι, μακριά απ’ το φως της ημέρας. Και ο Ανήλιαγος έφευγε νύχτα για να συναντήσει την αγαπημένη του.
Η Μοίρα όμως δεν είχε τελειώσει μαζί του.
Παρουσιάστηκε σαν γριά ζητιάνα σ’ ένα χωριατόπουλο που αγαπούσε τη βάγια της Κυρά – Ρήνης και του πρόσφερε συμφωνία: Αυτή θα τού έδινε το αγαποβότανο για να σμίξει με τη Μαργαρώνα, (έτσι την έλεγαν τη βάγια της πυργοδέσποινας), και εκείνος θα την έπειθε να πει στην κυρά της ότι ο Ανήλιαγος την απατά και γι’ αυτό εξαφανίζεται τις ημέρες.
Εν τω μεταξύ, ο Τρίκαρδος έμαθε για τις κρυφές συναντήσεις του γιου του με την Κυρά – Ρήνη. Ήξερε ότι δεν θα μπορέσει να τον κρατήσει για πολύ στο υπόγειο παλάτι και, παρ’ όλο που γνώριζε τι τον περιμένει, αποκάλυψε το μυστικό στον Ανήλιαγο, που κατάλαβε πλέον ότι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός. Η αγαπημένη του όμως είχε ήδη αρχίσει ν’ αμφιβάλλει.
Η Μοίρα, ως γριά ζητιάνα ξανά, εμφανίστηκε για να της υποδείξει τάχα πως θα διώξει τις σκέψεις που τη βασανίζουν. Δεν είχε παρά να κοιμίσει τον αγαπημένο της και να τον ρωτήσει στον ύπνο του. Το σχέδιο μπήκε σε εφαρμογή απ’ το ίδιο εκείνο βράδυ.
Κοίμισε τον Ανήλιαγο, ο οποίος, γνωρίζοντας την κατάρα της Μοίρας, είχε αναθέσει στη φρουρά του να τον ειδοποιήσει έγκαιρα, μην τυχόν και ξεχαστεί.
Η Κυρά – Ρήνη όμως όταν άκουσε το σάλπισμα θεώρησε πως είναι για να πάει σε άλλη και απομακρύνθηκε, αφήνοντάς τον κοιμισμένο.
Η ώρα περνούσε, ο Ανήλιαγος δεν έβγαινε απ’ τον πύργο και η φρουρά ανησυχούσε. Χτυπώντας την πόρτα και φωνάζοντας ξύπνησαν τελικά τον Ανήλιαγο που έτρεξε να δει τι συμβαίνει. Άνοιξε το παράθυρο και για πρώτη φορά είδε τον ήλιο. Ήταν βεβαίως και η τελευταία…
Εύηνος, Μάρπησσα και Ίδας
Ο Εύηνος, ήταν πανίσχυρος βασιλιάς της Αιτωλίας, όπου κατείχε πολλά εδάφη και το βασίλειό του ήταν από τα πιο ξακουστά. Βασίλεψε στις περιοχές Πλευρώνα και Καλυδώνα.
Ήταν γιος του θεού Άρη και της Δημονίκης. Αδέρφια του Εύηνου ήταν ο Μώλος και ο Θέστιος. Κόρη του ήταν η Μάρπησσα, η πιο όμορφη γυναίκα της εποχής εκείνης και ο Εύηνος την αγαπούσε υπερβολικά.
Πολλοί ήταν οι επίδοξοι άντρες που ήθελαν να νυμφευθούν την κόρη του. Σύμφωνα με τα εθιμοτυπικά, ο βασιλιάς έπρεπε να απορρίπτει ή να εγκρίνει τον μέλλοντα σύζυγο της κόρης του.
Επειδή όμως ο Εύηνος δεν ήθελε να παντρέψει την κόρη του και να φύγει πιθανόν από μακριά του, επινόησε κάποιους αγώνες αρματοδρομίας, μιας και οι μνηστήρες, όλο και αυξάνονταν. Ο όρος που έθετε στους υποψήφιους συζύγους ήταν πως εάν δεν τον κέρδιζαν στη μονομαχία, έχαναν το δικαίωμα να την διεκδικήσουν.
Αυτός που θα τον νικούσε, αυτός θα ήταν κι ο σύζυγος της Μάρπησσας. Κανείς από τους μνηστήρες όμως δεν γνώριζε πως ο Εύηνος δεν είχε σκοπό να εφαρμόσει τους όρους της αρματοδρομίας.
Στους αγώνες που πραγματοποιούνταν, συνήθως νικητής ήταν ο Εύηνος. Πολλοί ήταν όμως αυτοί που τον νικούσαν, και όφειλε ο Αιτωλός βασιλιάς να τηρήσει τη συμφωνία.
Αντί γι’ αυτό όμως, ο Εύηνος, έκοβε το κεφάλι του νικητή και το τοποθετούσε ως στολίδι στον τοίχο του ανακτόρου του ή του ναού του Ποσειδώνα. Λέγεται μάλιστα, πως χτίστηκε ένας ολόκληρος ναός από κρανία.
Αυτή η τακτική του βασιλιά, συνεχίστηκε για πολύ καιρό, μέχρι που έφτασε στο βασίλειό του ένας Μεσσήνιος ήρωας, ο Ίδας, ο οποίος, όταν διαπίστωσε τι έκανε ο Εύηνος, προτίμησε να απαγάγει την κόρη του, απ’ το να πάρει μέρος σε μια ανούσια αρματοδρομία.
Ο Εύηνος, αφού έμαθε γρήγορα για την αρπαγή της κόρης του, οργίστηκε και διέταξε τους στρατιώτες του να καταδιώξουν τον επίδοξο απαγωγέα.
Ανέβηκε και ο ίδιος στο άρμα του για να προλάβει τον Ίδα και τον κυνήγησε μέχρι τον ποταμό Λυκόρμα. Όμως ο Ίδας είχε ήδη κερδίσει δρόμο, τα άλογά του, τα οποία ήταν δώρο του θεού Ποσειδώνα ,ήταν γρηγορότερα, ενώ μπορούσαν ακόμη και να πετούν.
Έτσι, ο Ίδας κατάφερε να ξεφύγει από τον Εύηνο, πέταξε πάνω από τον ποταμό και χάθηκε στον ορίζοντα, κρατώντας σφιχτά στα χέρια του την όμορφη Μάρπησσα.
Απελπισμένος ο βασιλιάς Εύηνος, κι αφού έχασε τις ελπίδες του να σώσει την αγαπημένη του κόρη, πρώτα έσφαξε τα άλογα του άρματός του, τα έριξε στο ποτάμι και έπειτα έπεσε και ο ίδιος στα ορμητικά του νερά και πνίγηκε. Από τότε ο ποταμός Λυκόρμας, ονομάστηκε Εύηνος.
Ακαρνάν, Αλμέων, Καλλιρρόη
Ένα μέρος των μύθων είναι αυτός, καθώς στη σελίδα Γη των Αιτωλών και των Ακαρνάνων μπορεί ο καθένας να την επισκεφθεί και να συναντήσει ιστορίες όπως Ακαρνάν και Αμφότερος, Αλκμαίων (Αλκμέων), Καλλιρρόη (Ακαρνανία) και άλλους μύθους που θα πρέπει να γίνουν γνωστοί στο ευρύ κοινό. Η μυθολογία των Ελλήνων εκτός από τον μυθοπλαστικό της χαρακτήρα έχει και διδακτικό καθώς και επιστημονικό!
Όπως, ο Σωτήρης Τσαφουλιάς έκανε κάτι το πρωτοποριακό για τα ελληνικά δεδομένα κι έτσι πρέπει να συνεχίσουμε. Και, κυρίως, θα πρέπει οι νεαροί σε ηλικία να μαθαίνουν τόσο την ιστορία όσο και τους μύθους της περιοχής. Άλλωστε το επισήμανε και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδος κατά την έκδοση παιδικών βιβλίων που αφορούσαν τους μύθους της περιοχής:
” Ένα παιδί που διαβάζει θα γίνει ένας ενήλικας που σκέφτεται”!
