Αν κοιτάξει κανείς τους μακροοικονομικούς δείκτες της Ελλάδας, η εικόνα μοιάζει ενθαρρυντική: ανάπτυξη που ξεπερνά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, αποκλιμάκωση της ανεργίας και διαδοχικές αναβαθμίσεις.
Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών παραμένει καθηλωμένη σχεδόν στον πάτο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πλήττοντας σοβαρά τους μισθωτούς
Αν, όμως, ρωτήσεις έναν μισθωτό στο ταμείο του σούπερ μάρκετ ή κατά την πληρωμή των λογαριασμών ενέργειας και ενοικίου, η απάντηση περιγράφει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.
Αυτό ακριβώς το χάσμα ανάμεσα στους μακροοικονομικούς αριθμούς και την καθημερινότητα των νοικοκυριών έρχονται να τεκμηριώσουν τρεις κορυφαίοι θεσμικοί φορείς: η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) και το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ).
Οι τελευταίες τους εκθέσεις και εκτιμήσεις συνθέτουν ένα παζλ που εξηγεί γιατί η ελληνική οικονομία «τρέχει», αλλά η αγοραστική δύναμη των πολιτών παραμένει καθηλωμένη στον ευρωπαϊκό πυθμένα.

Η προειδοποίηση της ΕΚΤ: Σύγκλιση με «χειρόφρενο» στους πραγματικούς μισθούς
Από τη σκοπιά της Φρανκφούρτης, το βασικό ζητούμενο για την Ευρωζώνη τα τελευταία χρόνια είναι η αποκατάσταση των απωλειών που προκάλεσε το μεγάλο πληθωριστικό κύμα. Ενώ, όμως, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών αρχίζουν να καλύπτουν το χαμένο έδαφος, στην Ελλάδα η διαδικασία αυτή προχωρά με ρυθμούς χελώνας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η αύξηση των πραγματικών αμοιβών στη χώρα μας περιορίζεται μόλις στο 0,9%, επίδοση σχεδόν στο μισό του μέσου όρου της Ευρωζώνης. Η ΕΚΤ εντοπίζει μάλιστα μια κρίσιμη δομική ασυμμετρία: η όποια στήριξη της αγοραστικής δύναμης σημειώθηκε το τελευταίο διάστημα οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στις αυξήσεις του κατώτατου μισθού.
Αντίθετα, οι εργαζόμενοι με μεσαίες αποδοχές παραμένουν εγκλωβισμένοι, καθώς η απουσία κλαδικών συλλογικών συμβάσεων και η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας εμποδίζουν τη διάχυση των αυξήσεων στο σύνολο της μισθολογικής κλίμακας. Την ίδια στιγμή, η διατήρηση ενός αυστηρού επιτοκιακού περιβάλλοντος λόγω των ενεργειακών αναταράξεων συνεχίζει να επιβαρύνει το κόστος εξυπηρέτησης δανείων, αφαιρώντας πολύτιμη ρευστότητα από τα νοικοκυριά.

Το καμπανάκι της Τράπεζας της Ελλάδος για τον επίμονο πληθωρισμό
Την ίδια ώρα, η Τράπεζα της Ελλάδος κρούει επανειλημμένα τον κώδωνα του κινδύνου, υπογραμμίζοντας ότι ο πληθωρισμός στη χώρα αποδεικνύεται πιο ανθεκτικός και επίμονος απ’ ό,τι στην υπόλοιπη Ευρωζώνη. Παρότι το ελληνικό ΑΕΠ αναπτύσσεται με ρυθμό κοντά στο 2%, ο πληθωρισμός -ο οποίος εκτιμάται ότι θα κινηθεί στην περιοχή του 3,7% έως 3,8% για το σύνολο του 2026, με μηνιαίες αιχμές που ξεπέρασαν ακόμα και το 5% το φθινόπωρο- ροκανίζει συστηματικά το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα.
Η ΤτΕ εντοπίζει τρεις βασικές εστίες που τροφοδοτούν την ακρίβεια:
- Την ενέργεια, όπου οι διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις μεταφράζονται άμεσα σε ακριβότερο ρεύμα και καύσιμα.
- Τα τρόφιμα, που απορροφούν το μεγαλύτερο ποσοστό του προϋπολογισμού των χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων.
- Τις υπηρεσίες, όπου οι ανατιμήσεις παρουσιάζουν έντονη ακαμψία.
Για την κεντρική τράπεζα της χώρας, το μήνυμα είναι σαφές: οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών από μόνες τους δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα, αν δεν συνοδευτούν από βαθιές παρεμβάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στις αγορές. Όσο παραμένουν διοικητικά εμπόδια και ολιγοπωλιακές πρακτικές που επιτρέπουν τη διατήρηση υψηλών περιθωρίων κέρδους, κάθε αύξηση στο εισόδημα θα εξανεμίζεται στο ράφι.

Η ακτινογραφία του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ: «Βιτρίνα» η ανάπτυξη και απώλειες 31% από το 2009
Αν οι δύο κεντρικές τράπεζες περιγράφουν τη δυναμική του προβλήματος με τεχνοκρατικούς όρους, η Ετήσια Έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ καταγράφει το κοινωνικό του αποτύπωμα με ωμούς αριθμούς. Το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ κάνει λόγο για μια «βιτρίνα ανάπτυξης» που παράγει θετικά στατιστικά μεγέθη, αφήνοντας όμως την κοινωνία εξαντλημένη.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:
Προτελευταίοι στην Ευρώπη: Η αγοραστική δύναμη των Ελλήνων εργαζομένων διαμορφώνεται μόλις στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, κατατάσσοντας τη χώρα σταθερά στον πάτο της ΕΕ, οριακά πάνω μόνο από τη Βουλγαρία.
Χαμένη δεκαπενταετία: Σε πραγματικούς, αποπληθωρισμένους όρους, ο μέσος μισθός στην Ελλάδα παραμένει 31% χαμηλότερος σε σχέση με το 2009. Ουσιαστικά, βρίσκεται στάσιμος στα επίπεδα του 2019 (μόλις +0,3%) και μειωμένος κατά 1,3% σε σύγκριση με το 2021, πριν δηλαδή ξεσπάσει η πληθωριστική κρίση. Αντίστοιχα, το πραγματικό μέσο ωρομίσθιο αντιστοιχεί μόλις στο 73,5% των προ κρίσης επιπέδων.
Πολλές ώρες, χαμηλές αμοιβές: Η έκθεση αναδεικνύει το ελληνικό παράδοξο των περισσότερων ωρών εργασίας στην Ευρώπη σε συνδυασμό με τις χαμηλότερες πραγματικές απολαβές, επισημαίνοντας ότι τις μεγαλύτερες απώλειες υφίστανται οι εργαζόμενοι —και ιδίως οι γυναίκες— στους κλάδους των υπηρεσιών.

Το ζητούμενο της επόμενης μέρας
Η σύγκλιση των διαπιστώσεων από θεσμούς με διαφορετικές αφετηρίες -από την Ουάσιγκτον και τη Φρανκφούρτη μέχρι την Αθήνα και τα συνδικάτα- δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, βασισμένο σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας, σε συνδυασμό με την έλλειψη συλλογικών διαπραγματεύσεων, τη μη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας (που οδηγεί σε υψηλότερη φορολόγηση ονομαστικών αυξήσεων) και τις στρεβλώσεις στην αγορά, δημιουργεί μια παγίδα χαμηλών εισοδημάτων.
Χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις που θα θωρακίζουν τον ανταγωνισμό, θα ενισχύουν τις συλλογικές συμβάσεις και θα συνδέουν την οικονομική μεγέθυνση με την παραγωγικότητα και την εργασία, η «ανάπτυξη» κινδυνεύει να παραμείνει ένας αριθμός στους πίνακες των αναλυτών, μακριά από τις πραγματικές ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας.
Επιμέλεια Στράτος Ιωακείμ
in.gr





