Aνησυχητική αύξηση των καθιζήσεων καταγράφεται τους τελευταίους δύο μήνες σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, φέρνοντας στο προσκήνιο τα ζητήματα της σταθερότητας του εδάφους και της ανθεκτικότητας των υποδομών. Τα φαινόμενα, που σε αρκετές περιπτώσεις αποδίδονται στον συνδυασμό έντονων καιρικών συνθηκών, γεωλογικών ιδιαιτεροτήτων και ανθρώπινων παρεμβάσεων, έχουν προκαλέσει σημαντικά προβλήματα σε κεντρικές οδικές αρτηρίες, σε σπίτια και σε τοπικά οδικά δίκτυα.
Η αυξημένη συχνότητά τους έχει κινητοποιήσει τις αρμόδιες Αρχές και τους επιστήμονες, οι οποίοι επισημαίνουν την ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση των εδαφικών ρωγμών και για έγκαιρες παρεμβάσεις πρόληψης, προκειμένου να περιοριστούν οι κίνδυνοι για τις τοπικές κοινωνίες και τις κρίσιμες υποδομές.
Οι καθηγητές Ευθύμιος Λέκκας και Γεώργιος Παπαθανασίου μιλούν στη Realnews για τις «ευάλωτες» περιοχές και εξηγούν τους λόγους για τους οποίους το τελευταίο διάστημα καταγράφονται κατολισθήσεις από την Ιονία Οδό, την Κέρκυρα, την Πάτρα, τη Γορτυνία και τη Χίο έως και την Αττική.
Τη μορφολογία της Ελλάδας περιγράφει ο καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής και Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθ. Λέκκας, αναφέροντας πως οι βροχοπτώσεις επηρεάζουν το έδαφος με αποτέλεσμα να γίνονται οι καθιζήσεις.
Συγκεκριμένα, όπως επισημαίνει, ολόκληρη η χώρα είναι επιρρεπής στις καθιζήσεις και στις κατολισθήσεις. Οι παράγοντες που συντελούν σε αυτή την κατάσταση είναι η έντονη μορφολογία, ο όγκος των πετρωμάτων και το είδος τους, η μορφολογική κλίση, η έντονη σεισμικότητα και, βέβαια, η ανθρώπινη παρέμβαση.
«Το ερώτημα που γεννάται είναι γιατί το τελευταίο διάστημα συναντούμε όλο και περισσότερα φαινόμενα κατολίσθησης στη χώρα. Η απάντηση είναι απλή. Εξαιτίας των έντονων και συνεχών βροχοπτώσεων. Αυτό που έχει αλλάξει τώρα είναι ο τεράστιος όγκος νερού που έχει καταγραφεί. Ενδεικτικό είναι ότι όσο έχει βρέξει φέτος, έβρεξε συνολικά τα προηγούμενα τρία χρόνια. Βέβαια, σε κάθε περίπτωση παίζουν ρόλο και οι μεγάλες πυρκαγιές των προηγούμενων ετών», λέει ο Ευθ. Λέκκας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι μεγάλοι όγκοι βροχής και η ραγδαιότητα των φαινομένων προκαλούν αύξηση των καθιζήσεων. Οι βροχοπτώσεις διαβρώνουν εδάφη και αποσταθεροποιούν πρανή, καθιστώντας πιο πιθανή την εμφάνιση κατολισθήσεων όπου το έδαφος είναι ευαίσθητο.
«Ευάλωτες» περιοχές
Τον χάρτη των 13 πιο «ευάλωτων» περιοχών για κατολισθήσεις στην Ελλάδα παρουσιάζει στην «R» ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι υπάρχουν ακόμα πολλές περιοχές που μπορούν να δώσουν φαινόμενα καθίζησης.
«Οι περιοχές που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τα νησιά του Ιονίου, η Αχαΐα, η Αρτα, η Αμφιλοχία, τα Ιωάννινα, η Ηλεία, η Αρκαδία και ιδιαίτερα η Γορτυνία, το Πήλιο, η Εύβοια, η Κρήτη, η Ρόδος και τα νησιά του βορείου Αιγαίου, κυρίως η Λέσβος και η Χίος».
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Γεωλογίας του ΑΠΘ, Γ. Παπαθανασίου, μιλά για τις «επιδεκτικές» περιοχές που καταγράφουν πιο συχνά φαινόμενα κατολίσθησης, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ένα φυσικό φαινόμενο σαν όλα τα άλλα, το οποίο δεν μπορούμε να αποφύγουμε.
«Σε ό,τι αφορά τις “επιδεκτικές ή ευάλωτες περιοχές” όλη η ραχοκοκαλιά της Πίνδου, τα Γρεβενά, τα Τρίκαλα, το Καρπενήσι, αλλά και η περιοχή μέχρι και την Πελοπόννησο, έως την Πάτρα, σαν βιολογικό υλικό είναι πιο θετικό να φιλοξενεί το φαινόμενο», λέει στην «R» ο Γ. Παπαθανασίου και συμπληρώνει ότι αυτή τη χρονική περίοδο οι κατολισθήσεις που έχουν καταγραφεί οφείλονται στη βροχόπτωση. «Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, με αυτή τη γεωλογία και τη μορφολογία του εδάφους, όταν έχουμε έντονη βροχή, όχι κάτι ακραίο, το υλικό και η αντοχή του μεταβάλλονται και τελικά μας δίνουν την αστοχία. Το υλικό εμποτίζεται με νερό και, όταν ξεπερνιέται η αντοχή του, έχουμε την κατολίσθηση».
Μοντέλο Ιταλίας
Ο αναπληρωτής καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο κάνει ειδική αναφορά στην πρόληψη, σημειώνοντας ότι πρέπει να δράσουν παράλληλα επιστήμονες και φορείς.
«Σε επίπεδο πρόληψης θα πρέπει να κάνουμε ό,τι κάνει η Ιταλία και να ακολουθήσουμε το μοντέλο της, το οποίο θεωρείται το καλύτερο. Δηλαδή να βρούμε τις ποσότητες βροχόπτωσης ανά περιοχή που μπορούν να δώσουν αστοχίες. Να βρούμε ποια είναι τα όρια αντοχής των πρανών και των οδικών δικτύων ανά περιοχή. Στη συνέχεια, οι μετεωρολόγοι να ενημερώνουν τους γεωλόγους για τις ποσότητες νερού που αναμένονται βάσει των προγνωστικών του καιρού και αυτοί με τη σειρά τους να αναφέρουν στην πολιτεία αν οι περιοχές θα αντέξουν τα νερά που αναμένονται από τα προγνωστικά. Με αυτόν τον τρόπο η πολιτεία θα μπορεί να έχει προετοιμάσει τους κατοίκους των περιοχών που βρίσκονται σε επιφυλακή. Ουσιαστικά, θα πρέπει να κάνουμε ό,τι έκαναν και οι σεισμολόγοι που βρήκαν τα όρια των κτιρίων για τους σεισμούς», αναφέρει ο Γ. Παπαθανασίου.
Νέο ρήγμα
Κλειστή παραμένει από τις αρχές Φεβρουαρίου η Ιονία Οδός μετά τη μεγάλη κατολίσθηση που σημειώθηκε στο 127ο χιλιόμετρο, στο ύψος της Συκούλας, ανάμεσα σε Αρτα και Αμφιλοχία, όταν μεγάλοι όγκοι χώματος και βράχων έπεσαν στο οδόστρωμα και έκλεισαν και τα δύο ρεύματα κυκλοφορίας. Η κυκλοφορία διακόπηκε και τα οχήματα εκτρέπονταν μέσω της παλαιάς εθνικής οδού. Ωστόσο, στις 2 Μαρτίου του 2026 καταγράφηκε νέο ρήγμα στο ίδιο κατολισθητικό μέτωπο, περίπου στο 128ο χιλιόμετρο της Ιονίας Οδού, κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης και ενίσχυσης του πρανούς. Το νέο αυτό φαινόμενο επιβάρυνε περαιτέρω την ήδη ασταθή πλαγιά και προκάλεσε νέα ανησυχία για τη σταθερότητα της περιοχής. Την ίδια στιγμή, κατολισθήσεις έχουν σημειωθεί από τις αρχές του έτους στην εθνική οδό Τρίπολης – Πύργου, στο ύψος των Λαγκαδίων, στη Μεσσηνία, στην Ηλεία, στα Ιωάννινα, αλλά και στην Κέρκυρα, στη Νάξο και στη Χίο.
Σκηνές που προκαλούν ανησυχία καταγράφονται στον Λυκοχορό στην Πάτρα, όπου το έδαφος έχει υποχωρήσει επικίνδυνα και τουλάχιστον δύο σπίτια βρίσκονται αντιμέτωπα με σοβαρό κίνδυνο. Σε κατοικία όπου διαμένει οικογένεια έχουν εμφανιστεί βαθιές ρωγμές στο έδαφος, ενώ στη μία πλευρά του κτιρίου το πρανές παρουσιάζει έντονη ολίσθηση. Η οικογένεια απευθύνθηκε στην Πολιτική Προστασία του δήμου Πατρέων και δόθηκε εντολή εκκένωσης της οικίας, καθώς η κατάσταση κρίθηκε ιδιαίτερα επικίνδυνη. Παρά την οδηγία, οι ένοικοι παραμένουν στο σπίτι, με τον φόβο περαιτέρω επιδείνωσης να είναι διάχυτος.
Ο αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας του δήμου Πατρέων, Μιχάλης Αναστασίου, αναφερόμενος στις κατολισθήσεις της περιοχής, σημειώνει ότι η Πάτρα αντιμετωπίζει συνολικά πολύ μεγάλο πρόβλημα το οποίο έχει προκληθεί από τις καταστροφικές πυρκαγιές του καλοκαιριού. «Η περιοχή της Πάτρας έχει δεχθεί πολλά κυβικά νερού τον τελευταίο ενάμιση μήνα και, σε συνδυασμό με τις πυρκαγιές του καλοκαιριού, έχουμε σοβαρό πρόβλημα. Οταν η βλάστηση έχει καεί, είναι λογικό να μην μπορεί να απορροφηθεί το νερό και να μένει στην επιφάνεια του εδάφους. Ενδεικτικό είναι ότι έχουμε καταθέσει επίσημα φάκελο στην πολιτεία και ζητάμε συνολικά 16 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση των ζημιών από τις πυρκαγιές. Μέχρι τώρα έχουν εγκριθεί μόλις 4,5 εκατ. ευρώ, τα οποία βέβαια δεν έχουμε λάβει», λέει στην «R» ο Μ. Αναστασίου. Οπως επισημαίνει, πέρα από το χωριό Λυκοχορός, φαινόμενα κατολίσθησης και ρωγμών σε οδικά δίκτυα έχουν επίσης καταγραφεί στο χωριό Ανω Καλλιθέα, αλλά και στο Βελβίτσι.
«Ρούφηξε το όχημα»
Μεγάλη καθίζηση του οδοστρώματος σημειώθηκε την Τετάρτη και στα Ιωάννινα, έξω από ένα σχολικό συγκρότημα, με αποτέλεσμα να βυθιστεί στην τεράστια τρύπα που δημιουργήθηκε ένα όχημα καθαριότητας του δήμου, χωρίς ευτυχώς να τραυματιστεί ο οδηγός.
«Τη στιγμή που ο οδηγός περνούσε από το σημείο, ξαφνικά ο δρόμος άρχισε να ανοίγει και να… ρουφά το όχημα», δηλώνει στην «R» ο αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας Ιωαννίνων, Ευθύμιος Χρυσοστόμου. «Στο σημείο αυτό περνούν από όσο γνωρίζω οι βόθροι του σχολείου που βρίσκεται δίπλα. Δεν γνωρίζω αν υπήρχε κάποια διάβρωση. Η τρύπα άρχισε να ανοίγει αρχικά προς τα πίσω και ο οδηγός το κατάλαβε αμέσως, με αποτέλεσμα να βγει έγκαιρα από το όχημα. Δεν φαινόταν να υπήρχε κάποιο πρόβλημα στον δρόμο. Ολο αυτό έγινε πολύ ξαφνικά», προσθέτει ο αντιδήμαρχος.
www.real.gr
