Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς της αιρεσιμότητας, το οποίο συνδέει την καταβολή των αγροτικών ενισχύσεων με την τήρηση συγκεκριμένων περιβαλλοντικών, φυτοϋγειονομικών και κτηνοτροφικών κανόνων, φέρνει απόφαση που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Η απόφαση, η οποία υπογράφεται από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και την ΑΑΔΕ, αποτελεί την τρίτη τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου που εφαρμόζεται από το 2023 στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ. Οι νέες ρυθμίσεις ισχύουν από το έτος ενίσχυσης και την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης του 2026.
Ελαφρύνσεις για μικρές εκμεταλλεύσεις, επιλογή μεταξύ αμειψισποράς και διαφοροποίησης και μεταφορά των ελέγχων στην ΑΑΔΕ προβλέπει η νέα απόφαση
Η αιρεσιμότητα εξακολουθεί να αφορά τους δικαιούχους άμεσων ενισχύσεων, καθώς και όσους λαμβάνουν ετήσιες ενισχύσεις στο πλαίσιο των άρθρων 70, 71 και 72 του ευρωπαϊκού κανονισμού. Περιλαμβάνει τις Κανονιστικές Απαιτήσεις Διαχείρισης και τα πρότυπα Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης (ΚΓΠΚ), τα οποία καλύπτουν το κλίμα, το περιβάλλον, τη δημόσια υγεία, την υγεία των φυτών και την καλή μεταχείριση των ζώων. Η μη συμμόρφωση μπορεί να οδηγήσει σε μειώσεις ή ακόμη και σε αποκλεισμό από ενισχύσεις.
Τι αλλάζει στους βοσκότοπους
Μία από τις αλλαγές αφορά το πρότυπο ΚΓΠΚ 1 για τη «Διατήρηση των μόνιμων βοσκοτόπων βάσει της αναλογίας των μόνιμων βοσκοτόπων σε σχέση με τη γεωργική έκταση».
Σύμφωνα με την απόφαση οι αγρότες που διαχειρίζονται μόνιμους βοσκοτόπους, οφείλουν να συμμορφώνονται με τις υποδείξεις του Οργανισμού Πληρωμών προκειμένου να διατηρείται η αναλογία των εκτάσεων των βοσκοτόπων προς τις συνολικές γεωργικές εκτάσεις της χώρας, ως εξής: η αναλογία εκτάσεων βοσκοτόπων προς γεωργικές εκτάσεις δεν πρέπει να μειωθεί περισσότερο από ποσοστό 10% σε εθνικό επίπεδο σε σχέση με την αναλογία του 2018.
Σε περίπτωση υπέρβασης του ορίου, οι γεωργοί που έχουν μετατρέψει βοσκοτόπους σε άλλες γεωργικές χρήσεις υποχρεούνται να επαναμετατρέψουν τις εκτάσεις σε βοσκότοπο, την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.
Η παρακολούθηση της μετατροπής των βοσκοτόπων και της τήρησης της ανωτέρω αναλογίας θα γίνεται με βάση τα στοιχεία του ΟΣΔΕ σε ετήσια βάση. Ο Οργανισμός Πληρωμών προληπτικά προειδοποιεί τους γεωργούς που διαχειρίζονται βοσκοτόπους όταν η εθνική αναλογία μειωθεί κατά ποσοστό 9%, ενώ οι γεωργοί που έχουν μετατρέψει βοσκοτόπους σε άλλες γεωργικές χρήσεις ειδοποιούνται από τον Οργανισμό Πληρωμών να επαναμετατρέψουν τις εκτάσεις τους σε βοσκοτόπους, και να δηλωθούν ως τέτοιες στην επόμενη Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης (ΕΑΕ), όταν η αναλογία μειωθεί σε ποσοστό άνω του 9,5%.
Ωστόσο, όταν η απόκλιση της έκτασης των μόνιμων βοσκοτόπων σε ένα δεδομένο έτος διατηρείται σε απόλυτους όρους εντός ποσοστού 0,5 % των εκτάσεων μόνιμων βοσκοτόπων του έτους 2018, η υποχρέωση του προτύπου αυτού θεωρείται ότι έχει τηρηθεί.
Οι εκτάσεις που επαναμετατρέπονται σε βοσκότοπους θα προσμετρούνται ως βοσκότοποι στην ΕΑΕ του πρώτου έτους της επαναμετατροπής τους και θα παραμένουν βοσκότοποι για τουλάχιστον πέντε συνεχόμενα έτη.
Αμειψισπορά ή διαφοροποίηση
Επίσης, σύμφωνα με το πρότυπο Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης (ΚΓΠΚ) 7 «Αμειψισπορά ή διαφοροποίηση σε αρόσιμη γη εκτός από καλλιέργειες που καλλιεργούνται κάτω από το νερό» και με στόχο την αειφορική διαχείριση των εδαφών των αρόσιμων καλλιεργειών εκτός των ορυζώνων, στις εκμεταλλεύσεις με αρόσιμη έκταση άνω των δέκα εκταρίων (100 στρέμματα), οι αγρότες υποχρεούνται, λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτούμενες εξαιρέσεις, να εφαρμόζουν την πρακτική είτε της αμειψισποράς είτε της διαφοροποίησης.
Ο αγρότης επιλέγει σε ειδικό πεδίο της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης (ΕΑΕ) την πρακτική που ακολουθεί κάθε χρόνο, δηλαδή είτε την 4Α «Αμειψισπορά», είτε την 4Β «Διαφοροποίηση».
Σε ότι αφορά την επιλογή 4Α. Αμειψισπορά οι αγρότες πρέπει:
Να εφαρμόζουν κάθε χρόνο αμειψισπορά με εναλλαγή καλλιεργειών από διαφορετικά βοτανικά γένη τουλάχιστον στο 1/3 της αρόσιμης έκτασης της εκμετάλλευσης, ώστε εντός τριών (3) καλλιεργητικών περιόδων κάθε αγροτεμάχιο με αροτραία καλλιέργεια να έχει καλλιεργηθεί με τουλάχιστον δυο (2) κύριες καλλιέργειες διαφορετικών βοτανικών γενών. Για τις ανάγκες εφαρμογής του προτύπου, η ετήσια αγρανάπαυση θεωρείται καλλιέργεια διαφορετικού βοτανικού γένους.
Εναλλακτικά, στις περιπτώσεις που σε αγροτεμάχιο της εκμετάλλευσης με αροτραία καλλιέργεια, καλλιεργείται ανελλιπώς για τρία χρόνια, μετά τη συγκομιδή της κυρίας καλλιέργειας, ενδιάμεση ως δευτερεύουσα καλλιέργεια, με γένος διαφορετικό από την κύρια, το χρονικό περιθώριο αλλαγής της κύριας καλλιέργειας στο συγκεκριμένο αγροτεμάχιο, επεκτείνεται από 3 σε 4 χρόνια.
Από την υποχρέωση της αμειψισποράς εξαιρούνται τα αγροτεμάχια με πολυετείς καλλιέργειες, αγρωστώδη και άλλα ποώδη κτηνοτροφικά φυτά και η γη υπό αγρανάπαυση.
Η υποχρέωση αμειψισποράς συνδέεται με το αγροτεμάχιο, ακόμα και αν αυτό δηλώνεται στην ΕΑΕ διαφορετικών δικαιούχων από έτος σε έτος.
Ως πρώτο έτος για τον έλεγχο εφαρμογής της αμειψισποράς λαμβάνεται το 2024.
Εναλλακτικά της πρακτικής της αμειψισποράς, οι αγρότες μπορούν να εφαρμόζουν ετήσια διαφοροποίηση καλλιεργειών, σύμφωνα με τους παρακάτω όρους:
α) Όταν το μέγεθος της αρόσιμης γης μιας εκμετάλλευσης κυμαίνεται μεταξύ δέκα (10) και τριάντα (30) εκταρίων, η διαφοροποίηση των καλλιεργειών επιτυγχάνεται με την ύπαρξη τουλάχιστον δυο διαφορετικών καλλιεργειών στην εν λόγω αρόσιμη γη. Η καλλιέργεια με τη μεγαλύτερη έκταση δεν πρέπει να καλύπτει ποσοστό άνω του 75% αυτής της αρόσιμης γης.
β) Όταν το μέγεθος της αρόσιμης γης μιας εκμετάλλευσης υπερβαίνει τα τριάντα (30) εκτάρια, η διαφοροποίηση των καλλιεργειών επιτυγχάνεται με την ύπαρξη τουλάχιστον τριών διαφορετικών καλλιεργειών στην εν λόγω αρόσιμη γη. Η καλλιέργεια με τη μεγαλύτερη έκταση δεν πρέπει να καλύπτει ποσοστό άνω του 75% αυτής της αρόσιμης γης, και οι δυο καλλιέργειες με τη μεγαλύτερη έκταση δεν πρέπει αθροιστικά να καλύπτουν ποσοστό άνω του 95% αυτής της αρόσιμης γης.
γ) Για τους σκοπούς της παραγράφου η αγρανάπαυση θεωρείται καλλιέργεια.
Από το έτος υποβολής αιτήσεων ΟΣΔΕ 2026 και μετά, οι εκμεταλλεύσεις με δηλωθείσα γεωργική έκταση (σύνολο αρόσιμης, μονίμων καλλιεργειών και βοσκοτόπων) που δεν υπερβαίνει τα τριάντα (30) εκτάρια εξαιρούνται από τους ελέγχους και τις κυρώσεις του προτύπου Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης (ΚΓΠΚ) 7 «Αμειψισπορά ή Διαφοροποίηση σε αρόσιμη γη εκτός από καλλιέργειες που καλλιεργούνται κάτω από το νερό».
Οι έλεγχοι στην ΑΑΔΕ
Η ΑΑΔΕ ορίζεται ως Οργανισμός Πληρωμών και αναλαμβάνει τον έλεγχο συμμόρφωσης των δικαιούχων με τις υποχρεώσεις της αιρεσιμότητας. Όπου στο προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο αναφέρεται ο ΟΠΕΚΕΠΕ, πλέον νοείται ο Οργανισμός Πληρωμών.
Οι έλεγχοι θα είναι διοικητικοί και επιτόπιοι, με δυνατότητα αξιοποίησης τηλεπισκόπησης, του συστήματος παρακολούθησης εκτάσεων και άλλων τεχνολογικών εργαλείων. Το ετήσιο δείγμα των επιτόπιων ελέγχων θα καλύπτει το 1% των δικαιούχων και θα επιλέγεται βάσει ανάλυσης κινδύνου, με την προσθήκη τυχαίου δείγματος. Οι επιτόπιοι έλεγχοι θα πραγματοποιούνται κατά κανόνα αιφνιδιαστικά.
Η νέα απόφαση επιχειρεί, έτσι, να συνδυάσει την απλοποίηση για τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις με αυστηρότερο και περισσότερο ψηφιοποιημένο έλεγχο των μεγαλύτερων δικαιούχων. Για τους παραγωγούς, το κρίσιμο σημείο είναι η σωστή αποτύπωση των εκτάσεων και των καλλιεργητικών επιλογών στην ΕΑΕ 2026, καθώς από αυτές θα κριθεί τόσο η συμμόρφωση όσο και η ομαλή καταβολή των ενισχύσεων.
www.ot.gr
