Το 2011, εν μέσω της βαθιάς οικονομικής κρίσης, εγκρίθηκε το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τη δραστηριότητα της υδατοκαλλιέργειας — μύδια, στρείδια και ψάρια. Πρόκειται για έναν σημαντικό οικονομικό κλάδο για τα δεδομένα της χώρας, αν αναλογιστεί κανείς ότι συγκαταλέγεται στις τρεις πρώτες θέσεις σε αξία εξαγωγών του πρωτογενούς τομέα. Στις άλλες δύο θέσεις βρίσκονται το ελαιόλαδο και τα ροδάκινα.
Γιατί καταρτίζονται χωροταξικά σχέδια για παραγωγικές δραστηριότητες; Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: πρώτον, για να υπάρχουν σαφείς κανόνες ως προς το πού και πώς ασκείται μια δραστηριότητα, και δεύτερον, για να εξασφαλίζεται η όσο το δυνατόν μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Αφού ασκήθηκαν ένδικα μέσα από συλλόγους, δήμους και πολίτες κατά της κανονιστικής διάταξης, το 2014 εκδόθηκε η τελευταία από τις τέσσερις αποφάσεις του Συμβούλιο της Επικρατείας. Σε όλες τις αποφάσεις, το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο έκρινε ότι το χωροταξικό της υδατοκαλλιέργειας είναι συμβατό με τις συνταγματικές επιταγές, ότι τηρούνται οι απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες για την προστασία του περιβάλλοντος και ότι έχουν ληφθεί οι αναγκαίες πρόνοιες για τη δημόσια διαβούλευση και ενημέρωση φορέων και πολιτών.
Στη συνέχεια, όμως, το κράτος και οι κυβερνήσεις άφησαν ένα κενό —τη γνωστή εθνική αδράνεια— διάρκειας δύο και πλέον ετών, μέχρι να εκδοθούν οι εκτελεστικές αποφάσεις του νόμου. Από το 2016 έως σήμερα, τα πράγματα προχωρούν με τον… αραμπά. Ελληνικότατα, δηλαδή.
Χαρακτηριστικό και πρόσφατο παράδειγμα: το 2022 δημοσιεύθηκε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την κατάρτιση μελετών αναθεώρησης και προσαρμογής του χωροταξικού σχεδιασμού και, τέσσερα ολόκληρα χρόνια μετά, έχουμε απολαύσει μια εκκωφαντική σιγή… ιχθύος.
Το χωροταξικό προβλέπει τη δημιουργία 24 οργανωμένων περιοχών (ΠΟΑΥ), εντός των οποίων επιτρέπεται η λειτουργία υφιστάμενων μονάδων και η ανάπτυξη νέων. Εκτός αυτών των περιοχών δεν χορηγούνται άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας. Με απλά λόγια, το χωροταξικό αποτελεί ένα αυστηρό και περιοριστικό πλαίσιο: αυστηρό ως προς τις προδιαγραφές επέκτασης και άκαμπτο διοικητικά ως προς τον αριθμό των μονάδων ανά περιοχή. Δεν προβλέπονται εξαιρέσεις — σε αντίθεση με άλλους τομείς, όπου οι εξαιρέσεις συχνά καταστρατηγούν τον κανόνα.
Κι όμως, από τις 24 προβλεπόμενες ΠΟΑΥ, μόλις οκτώ προχώρησαν μέσα σε διάστημα έντεκα ετών. Οι διοικητικές ενέργειες για τις υπόλοιπες σκονίζονται στα ράφια των υπουργείων.
Από το 2011 μέχρι σήμερα, η χώρα είχε έξι κυβερνήσεις. Σκορ; Περίπου μία ΠΟΑΥ —και κάτι— ανά κυβέρνηση. Και αυτό όταν η υπηρεσιακή επεξεργασία ενός Προεδρικού Διατάγματος για τον ορισμό ΠΟΑΥ διαρκεί έναν, άντε το πολύ δύο μήνες. Με απλά μαθηματικά, πριν τελειώσει το 2015 θα μπορούσαν να έχουν εκδοθεί και τα 24 ΠΔ.
Τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, από το βήμα της ΔΕΘ, ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι «σύντομα θα ολοκληρωθούν τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια για κρίσιμους τομείς, όπως η βιομηχανία, ο τουρισμός και οι ιχθυοκαλλιέργειες». Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί κανένα νέο Προεδρικό Διάταγμα στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας. Η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και την υλοποίηση παραμένει, για ακόμη μία φορά, ενδεικτική της δυσλειτουργίας της διοίκησης. Τι να πει κανείς, όταν σε μια χώρα με πρωθυπουργικό μοντέλο διοίκησης οι εντολές του πρωθυπουργού δεν υλοποιούνται από τους υπουργούς του;
Πολλά και μετρήσιμα χάνονται από αυτά τα βασανιστικά αργά βήματα. Σε περιοχές όπου, από το 1985 έως το 2010, εγκαταστάθηκαν μονάδες θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας — χωρίς να έχει ιδρυθεί καμία νέα από τότε— οι απώλειες δεν είναι θεωρητικές. Αφορούν δεκάδες δυνητικές θέσεις εργασίας, σημαντικά χαμένα έσοδα για τους δήμους και, κυρίως, την απουσία ενός θεσμοθετημένου μηχανισμού περιβαλλοντικής παρακολούθησης και αποκατάστασης, με αποτέλεσμα οι πραγματικοί κίνδυνοι να παραμένουν χωρίς συστηματική διαχείριση.
Τι θετικό, λοιπόν, αναμένεται από την έκδοση του ΠΔ και την εν συνεχεία λειτουργία της ΠΟΑΥ Αργολίδας – Αρκαδίας;
Σύμφωνα με το ιδρυτικό κανονιστικό πλαίσιο, οι θετικές δράσεις είναι πολλές και ουσιαστικές. Ενδεικτικά:
- συνεχείς περιβαλλοντικές μετρήσεις από το Πανεπιστήμιο Πατρών και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών στον Αργολικό κόλπο,
- καθαρισμός του βυθού από κατάλοιπα παλαιών δραστηριοτήτων,
- ανάπτυξη καταδυτικού και αλιευτικού τουρισμού,
- δημιουργία άνω των 40 νέων θέσεων εργασίας σε βάθος πενταετίας,
- αισθητική αναβάθμιση των εγκαταστάσεων,
- επενδύσεις εξοπλισμού άνω των 50 εκατ. Ευρώ
- δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης,
- αποκομιδή απορριμμάτων από τις γύρω ακτές,
Όλα τα παραπάνω χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από τους ίδιους τους ιχθυοκαλλιεργητές.
Στην Αργολίδα λειτουργούν τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες 17 μονάδες θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας, οι περισσότερες εκ των οποίων ιδρύθηκαν τη δεκαετία του ’80 και του ’90 από ντόπιους πρωτοπόρους επενδυτές. Η συνένωσή τους σήμερα, όπως ορίζει η νομοθεσία, σε έναν φορέα παροχής περιβαλλοντικών υπηρεσιών αποτελεί σαφώς ένα βήμα μπροστά. Ωστόσο, όσο η ΠΟΑΥ παραμένει ανενεργή, τα οφέλη μένουν μετέωρα και οι αρνητικές επιπτώσεις συσσωρεύονται χωρίς θεραπεία.
Σε άλλες περιοχές της χώρας, όπως η Εύβοια και το Ιόνιο, οι τοπικοί φορείς ενεργοποιήθηκαν και οι ΠΟΑΥ λειτουργούν ήδη με τη συμμετοχή επιμελητηρίων και περιφερειακών φορέων. Στην ΠΟΑΥ Αργολίδας – Αρκαδίας, ο Δήμος Ναυπλίου έχει ήδη επιλέξει να συμμετέχει στη διοίκηση.
Δυστυχώς, αυτό το συνεχές «πίσω – μπρος» και η διοικητική νωχελικότητα κάνουν τη χώρα να χωλαίνει: να χάνει έδαφος στον διεθνή ανταγωνισμό, να εκπέμπει αρνητική εικόνα και να ενισχύει τις τάσεις φυγής των νέων επιστημόνων.
Γιώργος Κανελλόπουλος
πρ. Γενικός Γραμματέας
Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
